ជំងឺលើសសម្ពាធឈាម

ជំងឺលើសសម្ពាធឈាម (High Blood Pressure) ត្រូវបានគេហៅថា “ឃាតករស្ងាត់” ព្រោះវាអាចធ្វើឱ្យខូចខាតដល់រាងកាយអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ដោយគ្មានរោគសញ្ញាច្បាស់លាស់។ យោងតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ក្នុងឆ្នាំ 2024 មនុស្សពេញវ័យអាយុពី 30 ទៅ 79 ឆ្នាំ ប្រមាណ 1.4 ពាន់លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោកកំពុងរស់នៅជាមួយជំងឺនេះ ដែលស្មើនឹងប្រហែល 33% នៃមនុស្សក្នុងក្រុមអាយុនោះ។ អ្វីដែលគួរឱ្យព្រួយបារម្ភជាងនេះទៅទៀត គឺមនុស្សប្រហែល 600 លាននាក់មិនដឹងខ្លួនថាខ្លួនកំពុងមានជំងឺនេះឡើយ។ អត្ថបទនេះនឹងពន្យល់ជូនអ្នកអំពីអ្វីទៅជាជំងឺលើសសម្ពាធឈាម មូលហេតុ រោគសញ្ញា ផលវិបាក និងវិធីការពារខ្លួនប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។

តើជំងឺលើសសម្ពាធឈាមជាអ្វី?

សម្ពាធឈាម គឺជាកម្លាំងដែលឈាមរុញច្រានទៅលើជញ្ជាំងសរសៃឈាមខណៈពេលដែលបេះដូងបូមឈាមទៅចិញ្ចឹមរាងកាយ។ គេវាស់សម្ពាធឈាមដោយប្រើលេខពីរ៖ លេខខាងលើ (Systolic) ជាសម្ពាធពេលបេះដូងបង្រួម និងលេខខាងក្រោម (Diastolic) ជាសម្ពាធពេលបេះដូងសម្រាក។ ឯកតាវាស់គឺមីលីម៉ែត្របារត់ (mmHg)។

តាមនិយមន័យរបស់ WHO មនុស្សម្នាក់ត្រូវបានចាត់ទុកថាមានជំងឺលើសសម្ពាធឈាម នៅពេលដែលសម្ពាធឈាមរបស់គាត់ស្មើ ឬលើសពី 140/90 mmHg ក្នុងការវាស់ច្រើនលើកនៅថ្ងៃខុសៗគ្នា។ សម្ពាធឈាមធម្មតាគឺនៅក្រោម 120/80 mmHg។ ចន្លោះពី 120/80 ដល់ 139/89 ត្រូវបានចាត់ទុកជាដំណាក់កាលមុនលើសសម្ពាធ ដែលជាសញ្ញាព្រមានឱ្យយើងចាប់ផ្តើមកែប្រែរបៀបរស់នៅ។

មូលហេតុ និងកត្តាហានិភ័យ

ក្នុងករណីភាគច្រើន (ប្រហែល 90%) ជំងឺលើសសម្ពាធឈាមមិនមានមូលហេតុច្បាស់លាស់តែមួយឡើយ ដែលគេហៅថាលើសសម្ពាធឈាមបឋម។ វាកើតឡើងបន្ត���ចម្តងៗតាមរយៈកត្តាជាច្រើនរួមបញ្ចូលគ្នា។ រីឯករណីមួយចំនួនតូច គឺបណ្តាលមកពីជំងឺផ្សេង ដូចជាជំងឺតម្រងនោម ឬបញ្ហាអ័រម៉ូន។

កត្តាហានិភ័យសំខាន់ៗរួមមាន៖ ការទទួលទានអំបិល (សូដ្យូម) ច្រើនពេក, ការញ៉ាំបន្លែ និងផ្លែឈើតិច, ការធាត់ ឬលើសទម្ងន់, កង្វះការហាត់ប្រាណ, ការជក់បារី, ការផឹកគ្រឿងស្រវឹងច្រើន, ភាពតានតឹងផ្លូវចិត្តរ៉ាំរ៉ៃ និងអាយុកាន់តែច្រើន។ បន្ថែមពីនេះ ប្រវត្តិគ្រួសារ ក៏ដើរតួនាទីផងដែរ ដោយប្រសិនបើឪពុកម្តាយមានជំងឺនេះ កូនក៏មានហានិភ័យខ្ពស់ជាងធម្មតា។

ហេតុអ្វីបានជាគេហៅថា “ឃាតករស្ងាត់”?

ចំណុចដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតនៃជំងឺនេះ គឺថាមនុស្សភាគច្រើនមិនមានរោគសញ្ញាអ្វីទាល់តែសោះ សូម្បីតែពេលសម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់ក៏ដោយ។ នេះជាមូលហេតុដែលមនុស្សរាប់រយលាននាក់រស់នៅដោយមិនដឹងខ្លួន រហូតដល់ជំងឺនេះបង្កឱ្យមានផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ឬគាំងបេះដូង។

ក្នុងករណីខ្លះ ពេលសម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់ខ្លាំង អ្នកជំងឺអាចមានអាការៈឈឺក្បាល វិលមុខ មើលឃើញព្រិលៗ ដង្ហើមខ្លី ឬឈឺទ្រូង។ ប៉ុន្តែអាការៈទាំងនេះមិនមែនតែងតែលេចឡើងទេ ដូច្នេះយើងមិនអាចពឹងផ្អែកលើ “អារម្មណ៍” ដើម្បីវិនិច្ឆ័យបានឡើយ។ វិធីតែមួយគត់ដើម្បីដឹងច្បាស់ គឺការវាស់សម្ពាធឈាមជាទៀងទាត់។

ផលវិបាកនៃជំងឺលើសសម្ពាធឈាម

នៅពេលសម្ពាធឈាមខ្ពស់អស់រយៈពេលយូរ វាធ្វើឱ្យខូចខាតដល់សរសៃឈាម និងសរីរាង្គសំខាន់ៗ។ ផលវិបាកទូទៅរួមមាន៖ ជំងឺគាំងបេះដូង និងខ្សោយបេះដូង ដោយសារបេះដូងត្រូវធ្វើការធ្ងន់ជាងធម្មតា។ ការដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល (Stroke) ក៏ជាផលវិបាកមួយដ៏គ្រោះថ្នាក់ ដែលអាចនាំឱ្យពិការ ឬស្លាប់។

លើសពីនេះ ជំងឺលើសសម្ពាធឈាមក៏អាចបំផ្លាញតម្រងនោមរហូតដល់ខ្សោយតម្រងនោម, ធ្វើឱ្យខូចខាតសរសៃឈាមក្នុងភ្នែករហូតដល់ងងឹតភ្នែក, និងបង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺវង្វេងស្មារតី។ នេះជាមូលហេតុដែលការគ្រប់គ្រងសម្ពាធឈាមតាំងពីដំបូងមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការពារជីវិត។

វិធីការពារ និងគ្រប់គ្រងតាមរបៀបរស់នៅ

ដំណឹងល្អគឺថា ជំងឺលើសសម្ពាធឈាមអាចការពារ និងគ្រប់គ្រងបានយ៉ាងច្រើន តាមរយៈការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ។ ទីមួយ គឺកាត់បន្ថយអំបិល ដោយ WHO ណែនាំឱ្យទទួលទានតិចជាង 5 ក្រាមក្នុងមួយថ្ងៃ (ប្រហែលមួយស្លាបព្រាកាហ្វេ)។ ជៀសវាងអាហារកែច្នៃ អាហារកំប៉ុង និងអាហារប្រៃៗ។

ទីពីរ គឺញ៉ាំបន្លែ ផ្លែឈើ គ្រា�����់�����ញ្ញជាតិ និងកាត់បន្ថយខ្លាញ់។ ទីបី គឺហាត់ប្រាណយ៉ាងតិច 30 នាទីក្នុងមួយថ្ងៃ ដូចជាដើរលឿន ជិះកង់ ឬហែលទឹក យ៉ាងហោចណាស់ 5 ថ្ងៃក្នុងមួយសប្តាហ៍។ ទីបួន គឺរក្សាទម្ងន់ឱ្យសមស្រប, ឈប់ជក់បារី, កាត់បន្ថយគ្រឿងស្រវឹង និងគ្រប់គ្រងភាពតានតឹងតាមរយៈការសម្រាក ការគេងឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ និងសមាធិ។

ការវាស់ ការព្យាបាល និងការតាមដាន

អ្នកជំនាញណែនាំឱ្យមនុស្សពេញវ័យវាស់សម្ពាធឈាមជាទៀងទាត់ យ៉ាងហោចណាស់ម្តងក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយញឹកញាប់ជាងនេះ ប្រសិនបើមានកត្តាហានិភ័យ។ ការវាស់នៅផ្ទះដោយប្រើម៉ាស៊ីនវាស់ស្វ័យប្រវត្តិ អាចជួយតាមដានបានយ៉ាងល្អ។ ពេលវាស់ គួរអង្គុយសម្រាកប្រហែល 5 នាទីជាមុនសិន កុំផឹកកាហ្វេ ឬជក់បារីមុនវាស់។

ប្រសិនបើការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅមិនគ្រប់គ្រាន់ គ្រូពេទ្យអាចចេញថ្នាំបញ្ចុះសម្ពាធឈាម។ អ្នកជំងឺគួរញ៉ាំថ្នាំតាមការណែនាំរបស់គ្រូពេទ្យឱ្យបានទៀងទាត់ និងមិនត្រូវឈប់ថ្នាំដោយខ្លួនឯងឡើយ ទោះបីជាមានអារម្មណ៍ធូរស្បើយក៏ដោយ។ ព័ត៌មាននៅក្នុងអត្ថបទនេះ គ្រាន់តែជាចំណេះដឹងទូទៅសម្រាប់ការយល់ដឹងប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាការវិនិច្ឆ័យ ឬការព្យាបាលជំនួសគ្រូពេទ្យឡើយ។ សូមពិគ្រោះជាមួយបុគ្គលិកសុខាភិបាលសម្រាប់ការណែនាំផ្ទាល់ខ្លួន។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ជំងឺលើសសម្ពាធឈាមគឺជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដ៏ធំមួយនៅទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែវាក៏ជាជំងឺដែលអាចការពារ និងគ្រប់គ្រងបានផងដែរ។ គន្លឹះសំខាន់គឺ ការវាស់សម្ពាធឈាមឱ្យបានទៀងទាត់ ដើម្បីដឹងខ្លួនទាន់ពេល និងការរក្សារបៀបរស់នៅដែលមានសុខភាពល្អ។ ការយកចិត្តទុកដាក់តាំងពីថ្ងៃនេះ អាចជួយឱ្យអ្នករស់នៅបានយូរ និងមានសុខភាពល្អ។ ចែករំលែកអត្ថបទនេះទៅកាន់មនុស្សជាទីស្រឡាញ់របស់អ្នក ដើម្បីជួយពួកគាត់ការពារខ្លួន។

ប្រភព៖ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) – Hypertension Fact Sheet, 2024.