ប្រទេសធំបំផុតទាំង១០លើពិភពលោក

ពិភពលោករបស់យើងមានប្រទេសជាង 190 នៅលើផ្ទៃដីទាំង 5 ទ្វីប ដែលនីមួយៗមានទំហំ ភូមិសាស្ត្រ និងធនធានធម្មជាតិខុសៗគ្នា។ ប្រទេសខ្លះតូចល្មមអាចធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់បានក្នុងរយៈពេលមួយម៉ោង តែប្រទេសខ្លះទៀតធំធេងរហូតដល់ត្រូវការជាច្រើនថ្ងៃ ឬច្រើនម៉ោងហោះហើរ ទើបអាចឆ្លងកាត់ពីជើងខាងកើតទៅខាងលិចបាន។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ SmartVey នឹងនាំលោកអ្នកទៅស្គាល់ប្រទេសធំបំផុតទាំង 10 លើពិភពលោក ដោយគិតតាមផ្ទៃដីសរុប (គិតជាគីឡូម៉ែត្រការ៉េ) ព្រមទាំងចំណុចគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍អំពីប្រទេសនីមួយៗផងដែរ។

តើផ្ទៃដីប្រទេសគេវាស់យ៉ាងដូចម្តេច?

មុននឹងចូលទៅមើលបញ្ជីរាយនាម យើងគួរយល់ជាមុនសិនថា ការវាស់ទំហំប្រទេសមួយ គេគិតតាម «ផ្ទៃដីសរុប» (total area) ដែលរួមមានទាំងផ្ទៃដីគោក និងផ្ទៃទឹកនៅខាងក្នុងព្រំដែន ដូចជាបឹង ទន្លេ និងអាងស្តុកទឹកជាដើម។ គេគិតជាឯកតាគីឡូម៉ែត្រការ៉េ (km²)។ ជួនកាលលេខអាចខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចរវាងប្រភពនីមួយៗ ព្រោះថាប្រទេសខ្លះមានទឹកដីជម្លោះ ឬវិធីគណនាផ្ទៃទឹកខុសគ្នា។ ជាឧទាហរណ៍ ចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិកមានទំហំជិតស្មើគ្នា ដែលធ្វើឱ្យលេខរៀងទី 3 និងទី 4 អាចផ្លាស់ប្តូរតាមប្រភពទិន្នន័យ។ ក្នុងអត្ថបទនេះ យើងប្រើទិន្នន័យទូទៅដែលទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយ។

1. រុស្ស៊ី (Russia) — 17,098,242 km²

រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសធំបំផុតលើពិភពលោក ដោយមានផ្ទៃដីប្រមាណ 17,098,242 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលស្មើនឹងជាង 11 ភាគរយនៃផ្ទៃដីគោកទាំងអស់លើផែនដី។ វាធំជាងប្រទេសដែលនៅលេខទី 2 (កាណាដា) ស្ទើរតែពីរដង។ រុស្ស៊ីលាតសន្ធឹងឆ្លងកាត់ទ្វីបពីរគឺអឺរ៉ុប និងអាស៊ី ហើយមានតំបន់ម៉ោង (time zones) ដល់ទៅ 11 ផ្សេងគ្នា។ នេះមានន័យថា ពេលព្រះអាទិត្យរះនៅភាគខាងកើត ប្រជាជននៅភាគខាងលិចនៅតែកំពុងគេងលក់ស្រួល។ ភាគច្រើននៃទឹកដីរុស្ស៊ីស្ថិតនៅតំបន់ស៊ីបេរី (Siberia) ដែលមានអាកាសធាតុត្រជាក់ខ្លាំង និងព្រៃស្រល់ធំធេង។

2. កាណាដា (Canada) — 9,984,670 km²

កាណាដាជាប្រទេសធំបំផុតទី 2 ដោយមានផ្ទៃដីប្រមាណ 9,984,670 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយក៏ជាប្រទេសដែលមានឆ្នេរសមុទ្រវែងបំផុតលើពិភពលោកផងដែរ ដោយសារវាមានព្រំដែនជាប់មហាសមុទ្រ 3 គឺ អាត្លង់ទិក ប៉ាស៊ីហ្វិក និងអាកទិក។ ទោះបីជាធំយ៉ាងនេះក្តី កាណាដាមានប្រជាជនតែប្រមាណ 40 លាននាក់ ដែលភាគច្រើនរស់នៅជិតព្រំដែនខាងត្បូងជាប់នឹងសហរដ្ឋអាមេរិក ព្រោះតំបន់ភាគខាងជើងត្រជាក់ខ្លាំង។ កាណាដាមានបឹងធម្មជាតិច្រើនជាងគេបំផុតលើពិភពលោក។

3. ចិន (China) — 9,596,960 km²

ចិនមានផ្ទៃដីប្រមាណ 9,596,960 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសធំបំផុតទី 3 (ឬទី 4 តាមប្រភពខ្លះ)។ ច��នជាប្រទេសធំបំផុតនៅទ្វីបអាស៊ី និងមានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេសផ្សេងៗចំនួន 14 ដែលច្រើនជាងគេបំផុតស្មើនឹងរុស្ស៊ី។ ភូមិសាស្ត្ររបស់ចិនមានភាពសម្បូរបែបខ្លាំង ចាប់ពីវាលខ្សាច់ Gobi នៅភាគខាងជើង ភ្នំ Himalaya នៅភាគនិរតី រហូតដល់ដីសណ្តទន្លេដ៏មានជីជាតិនៅភាគខាងកើត។ ចិនក៏ជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតលើពិភពលោកផងដែរ។

4. សហរដ្ឋអាមេរិក (United States) — 9,833,517 km²

សហរដ្ឋអាមេរិកមានផ្ទៃដីប្រមាណ 9,833,517 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើឱ្យវាមានទំហំជិតស្មើនឹងចិន។ វាមានរដ្ឋចំនួន 50 ដោយក្នុងនោះរដ្ឋ Alaska នៅភាគខាងជើងឆ្ងាយ និងរដ្ឋ Hawaii ជាកោះនៅកណ្តាលមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ ភូមិសាស្ត្ររបស់អាមេរិកមានទាំងភ្នំ Rocky វាលទំនាបធំធេង វាលខ្សាច់ និងព្រៃឈើ។ ដោយសារទំហំធំ និងអាកាសធាតុសម្បូរបែប វាទ្រទ្រង់ការធ្វើកសិកម្ម និងឧស្សាហកម្មយ៉ាងទូលំទូលាយ។

5. ប្រេស៊ីល (Brazil) — 8,515,767 km²

ប្រេស៊ីលជាប្រទេសធំបំផុតទី 5 លើពិភពលោក និងជាប្រទេសធំបំផុតនៅទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង ដោយមានផ្ទៃដីប្រមាណ 8,515,767 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ស្មើនឹងជិតពាក់កណ្តាលនៃទ្វីបទាំងមូល។ ប្រេស៊ីលល្បីល្បាញដោយសារព្រៃ Amazon ដែលជាព្រៃត្រូពិចធំបំផុតលើពិភពលោក និងត្រូវបានគេហៅថា «សួតរបស់ភពផែនដី» ព្រោះវាបញ្ចេញអុកស៊ីសែនយ៉ាងច្រើន។ ទន្លេ Amazon ដែលហូរកាត់ប្រទេសនេះ ក៏ជាទន្លេដែលមានបរិមាណទឹកច្រើនបំផុតលើពិភពលោកផងដែរ។

6. អូស្ត្រាលី (Australia) — 7,692,024 km²

អូស្ត្រាលីម�������នលក្ខណៈពិសេសត្រង់ថា វាជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលកាន់កាប់ទ្វីបទាំងមូល។ វាមានផ្ទៃដីប្រមាណ 7,692,024 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ទោះជាធំយ៉ាងនេះក្តី ភាគច្រើននៃទឹកដីអូស្ត្រាលីជាវាលខ្សាច់ និងតំបន់ស្ងួតហួតហែងដែលគេហៅថា Outback ដែលមានមនុស្សរស់នៅតិចតួច។ ប្រជាជនភាគច្រើនប្រមូលផ្តុំនៅតាមទីក្រុងឆ្នេរសមុទ្រដូចជា Sydney និង Melbourne។ អូស្ត្រាលីល្បីល្បាញដោយសារសត្វព្រៃពិសេសៗដូចជា Kangaroo និង Koala ដែលមិនមាននៅកន្លែងផ្សេងលើពិភពលោក។

7. ឥណ្ឌា (India) — 3,287,263 km²

ឥណ្ឌាមានផ្ទៃដីប្រមាណ 3,287,263 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសធំបំផុតទី 7 លើពិភពលោក។ ទោះបីមានទំហំតូចជាងប្រទេស 6 មុនច្រើនក្តី ឥណ្ឌាជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតលើពិភពលោក។ ភូមិសាស្ត្ររបស់ឥណ្ឌាមានចាប់ពីភ���នំ Himalaya នៅភាគខាងជើង រហូតដល់ឆ្នេរសមុទ្រត្រូពិចនៅភាគខាងត្បូង។ ឥណ្ឌាមានវប្បធម៌ ភាសា និងសាសនាចម្រុះខ្លាំង ដោយមានភាសាផ្លូវការច្រើនជាង 20 ។

8. អាហ្សង់ទីន (Argentina) — 2,780,400 km²

អាហ្សង់ទីនជាប្រទេសធំបំផុតទី 8 លើពិភពលោក និងជាប្រទេសធំបំផុតទី 2 នៅអាមេរិកខាងត្បូង (បន្ទាប់ពីប្រេស៊ីល) ដោយមានផ្ទៃដីប្រមាណ 2,780,400 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ វាលាតសន្ធឹងពីតំបន់ត្រូពិចនៅភាគខាងជើង រហូតដល់តំបន់ត្រជាក់ Patagonia នៅភាគខាងត្បូងជិតទ្វីបអង់តាក់ទិក។ អាហ្សង់ទីនល្បីល្បាញដោយសារវាលស្មៅ Pampas ដ៏ធំធេងសម្រាប់ចិញ្ចឹមគោ ព្រមទាំងកីឡាបាល់ទាត់ដ៏ខ្លាំងក្លារបស់ខ្លួន។

9. កាហ្សាក់ស្តង់ (Kazakhstan) — 2,724,900 km²

កាហ្សាក់ស្តង់មានផ្ទៃដីប្រមាណ 2,724,900 គីឡូ��៉ែត្រការ៉េ ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសធំបំផុតទី 9 លើពិភពលោក និងជាប្រទេស «គ្មានច្រកចេញសមុទ្រ» (landlocked) ធំបំផុតលើពិភពលោក ដែលមានន័យថាវាមិនមានព្រំដែនជាប់មហាសមុទ្រណាមួយឡើយ។ ប្រទេសនេះស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីកណ្តាល ដោយភាគច្រើននៃទឹកដីជាវាលស្មៅធំធេងគ្មានដើមឈើ ដែលគេហៅថា Steppe។ កាហ្សាក់ស្តង់មានធនធានប្រេង និងរ៉ែសម្បូរបែប។

10. អាល់ហ្សេរី (Algeria) — 2,381,741 km²

អាល់ហ្សេរីបិទបញ្ចប់បញ្ជីទាំង 10 ដោយមានផ្ទៃដីប្រមាណ 2,381,741 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសធំបំផុតនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។ ជាង 80 ភាគរយនៃទឹកដីអាល់ហ្សេរីជាផ្នែកមួយនៃវាលខ្សាច់ Sahara ដែលជាវាលខ្សាច់ក្តៅធំបំផុតលើពិភពលោក។ ដោយសារហេតុនេះ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅតាមតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេនៅភាគខាងជើង ដែលមានអាកាសធាតុស្រួល និងដីមានជីជាតិសម្រាប់ធ្វើកសិកម្ម។

ចំណុចគួរឱ្យចា���់អារម្មណ៍���ំពីទំហំប្រទេស

នៅពេលយើងប្រៀបធៀបប្រទេសទាំង 10 នេះ យើងឃើញការពិតគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលមួយចំនួន។ ទីមួយ ប្រទេសទាំង 10 នេះបូកបញ្ចូលគ្នា មានផ្ទៃដីស្មើនឹងជាងពាក់កណ្តាលនៃផ្ទៃដីគោកទាំងអស់លើផែនដី។ ទីពីរ ទំហំធំមិនតែងតែមានន័យថាមានប្រជាជនច្រើននោះទេ — កាណាដា និងអូស្ត្រាលីធំធេង តែមានប្រជាជនតិច ខណៈឥណ្ឌាតូចជាង តែមានប្រជាជនច្រើនលើសលប់។ ទីបី ទីតាំងភូមិសាស្ត្រកំណត់យ៉ាងខ្លាំងទៅលើរបៀបរស់នៅ ដូចជាការដែលប្រជាជនរុស្ស៊ី កាណាដា និងអាល់ហ្សេរី ប្រមូលផ្តុំគ្នានៅតំបន់ដែលមានអាកាសធាតុសមរម្យ។ បើប្រៀបធៀបនឹងកម្ពុជាដែលមានផ្ទៃដីប្រមាណ 181,035 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ នោះរុស្ស៊ីធំជាងកម្ពុជាប្រមាណ 94 ដង!

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ការស្គាល់ប្រទេសធំបំផុតទាំង 10 លើពិភពលោក មិនត្រឹមតែជាចំណេះដឹងភូមិសាស្ត្រធម្មតាប៉ុណ្ណោះទេ តែវាក៏ជួ��ឱ្យយើងយល់ពីភាពសម្បូរបែបនៃភពផែនដីរបស់យើងផងដែរ ចាប់ពីវាលទឹកកកនៅស៊ីបេរី វាលខ្សាច់ Sahara ព្រៃ Amazon រហូតដល់វាលស្មៅ Steppe។ ទំហំដ៏ធំធេងទាំងនេះនាំមកនូវធនធានធម្មជាតិ ភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ និងបញ្ហាប្រឈមផ្ទាល់ខ្លួន។ សង្ឃឹមថាអត្ថបទនេះបានផ្តល់ចំណេះដឹងថ្មីៗ និងជម្រុញឱ្យលោកអ្នកចង់ស្វែងយល់បន្ថែមអំពីពិភពលោកដ៏អស្ចារ្យរបស់យើង។ កុំភ្លេចតាមដាន SmartVey សម្រាប់អត្ថបទចំណេះដឹងថ្មីៗជារៀងរាល់ថ្ងៃ!

ប្រភពទិន្នន័យ៖ Worldometer, Encyclopædia Britannica, United Nations Statistics Division