ជំងឺគ្រុនឈាម៖ រោគសញ្ញា សញ្ញាគ្រោះថ្នាក់ និងវិធីការពារខ្លួន

រូបភាព៖ Aedes aegypti mosquito, ប្រភព Hawaii Department of Health / Centers for Disease Control and Prevention

ជំងឺគ្រុនឈាមជាអ្វី?

ជំងឺគ្រុនឈាម គឺជាជំងឺវីរុសមួយដែលឆ្លងទៅមនុស្សតាមរយៈការខាំរបស់មូសប្រភេទ Aedes ជាពិសេស Aedes aegypti។ ជំងឺនេះជួបញឹកញាប់នៅតំបន់ត្រូពិច និងអនុត្រូពិច ដូចជាប្រទេសជាច្រើននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ មូសប្រភេទនេះសកម្មខ្លាំងនៅពេលថ្ងៃ ហើយវាអាចពងកូនបាននៅកន្លែងដែលមានទឹកស្អុយ ឬទឹកឈរ សូម្បីតែនៅក្នុងធុងតូចៗ កំប៉ុង សំបកកង់ ផើងផ្កា ឬចានទឹកក្រោមផើងក៏ដោយ។

អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានពន្យល់ថា មនុស្សប្រហែលពាក់កណ្តាលពិភពលោកស្ថិតក្នុងតំបន់មានហានិភ័យគ្រុនឈាម ហើយការឆ្លងជាច្រើនអាចមិនមានរោគសញ្ញា ឬមានរោគសញ្ញាស្រាល។ ទោះជាយ៉ាងណា ជំងឺនេះមិនគួរមើលរំលងឡើយ ព្រោះករណីខ្លះអាចក្លាយទៅជាគ្រុនឈាមធ្ងន់ធ្ងរ ដែលបណ្ដាលឱ្យឈាមហូរ សម្ពាធឈាមធ្លាក់ ឆក់ និងគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត។

មូលហេតុ និងរបៀបឆ្លង

មូលហេតុរបស់ជំងឺគ្រុនឈាមគឺវីរុស dengue virus។ វីរុសនេះមានច្រើនប្រភេទ ហើយមនុស្សម្នាក់អាចឆ្លងបានច្រើនជាងម្តងក្នុងជីវិត។ បន្ទាប់ពីមូសខាំមនុស្សដែលមានវីរុសនៅក្នុងឈាម មូសអាចក្លាយជាមូសចម្លង ហើយបន្តខាំមនុស្សផ្សេងទៀត។ ជំងឺនេះមិនឆ្លងដោយការស្ទាបដៃ ញ៉ាំអាហាររួមគ្នា ឬរស់នៅក្បែរអ្នកជំងឺដោយផ្ទាល់ដូចជាជំងឺផ្តាសាយទេ។ កត្តាសំខាន់គឺមូសចម្លង និងកន្លែងបង្កាត់មូស។

រោគសញ្ញាដែលគួរសង្កេត

រោគសញ្ញាគ្រុនឈាមជាទូទៅអាចចាប់ផ្តើមប្រហែល ៤ ទៅ ១០ ថ្ងៃបន្ទាប់ពីត្រូវមូសមានវីរុសខាំ។ អ្នកជំងឺអាចមានគ្រុនក្តៅខ្លាំង ឈឺក្បាល ឈឺក្រោយភ្នែក ឈឺសាច់ដុំ ឈឺសន្លាក់ ចង់ក្អួត ក្អួត មានកន្ទួលលើស្បែក ឬអស់កម្លាំងខ្លាំង។ មនុស្សខ្លះមានរោគសញ្ញាស្រាល ហើយជាសះស្បើយក្នុងរយៈពេលប្រហែលមួយសប្តាហ៍ ប៉ុន្តែការតាមដានស្ថានភាពនៅថ្ងៃបន្ទាប់ៗមានសារៈសំខាន់ណាស់។

សញ្ញាគ្រោះថ្នាក់ដែលត្រូវទៅមន្ទីរពេទ្យភ្លាមៗ

គ្រុនឈាមធ្ងន់ធ្ងរអាចកើតឡើងនៅពេលគ្រុនចាប់ផ្តើមចុះ ដូច្នេះគ្រួសារមិនគួរគិតថា “គ្រុនចុះហើយ គ្មានបញ្ហាទេ” ដោយមិនតាមដាន។ សញ្ញាគ្រោះថ្នាក់រួមមាន ឈឺពោះខ្លាំង ឬចុកពោះ ក្អួតញឹកញាប់ ឈាមច្រមុះ ឈាមអញ្ចាញធ្មេញ ក្អួតឈាម ឬលាមកមានឈាម ដង្ហើមលឿន ស្បែកត្រជាក់ ស្រេកទឹកខ្លាំង សន្លឹម អស់កម្លាំងខ្លាំង ឬមិនស្ងប់។ ប្រសិនបើមានសញ្ញាទាំងនេះ ត្រូវទៅមណ្ឌលសុខភាព ឬមន្ទីរពេទ្យភ្លាមៗ។

ការព្យាបាល និងអ្វីដែលមិនគួរធ្វើ

បច្ចុប្បន្ន មិនមានថ្នាំពិសេសណាមួយសម្រាប់សម្លាប់វីរុសគ្រុនឈាមដោយផ្ទាល់ទេ។ ការព្យាបាលភាគច្រើនគឺការថែទាំតាមរោគសញ្ញា ដូចជា សម្រាកឱ្យគ្រប់គ្រាន់ ផឹកទឹក ឬទឹកអូរ៉ាល់រ៉េហាយដ្រេសិន ដើម្បីកុំឱ្យខ្វះជាតិទឹក និងតាមដានសញ្ញាគ្រោះថ្នាក់។ សម្រាប់ការឈឺចាប់ ឬគ្រុនក្តៅ គេជាទូទៅណែនាំឱ្យប្រើ paracetamol/acetaminophen តាមការណែនាំរបស់គ្រូពេទ្យ ឬឱសថការី។ មិនគួរប្រើ aspirin ឬ ibuprofen ដោយខ្លួនឯងទេ ព្រោះអាចបង្កើនហានិភ័យហូរឈាម។

វិធីការពារនៅផ្ទះ និងសហគមន៍

ការការពារល្អបំផុតគឺកាត់បន្ថយការខាំមូស និងកាត់បន្ថយកន្លែងមូសពងកូន។ គ្រួសារអាចចាប់ផ្តើមពីរឿងសាមញ្ញៗដូចជា សម្អាតទឹកឈរជារៀងរាល់សប្តាហ៍ គ្របធុងទឹកឱ្យជិត បោះចោលកំប៉ុង សំបកដប សំបកកង់ ឬវត្ថុដែលអាចផ្ទុកទឹកបាន សម្អាតផើងផ្កា និងចានទឹកក្រោមផើង។ ការពាក់អាវដៃវែង ខោជើងវែង ប្រើថ្នាំបាញ់ ឬលាបការពារមូសដែលមានសុវត្ថិភាព តម្លើងសំណាញ់បង្អួច និងប្រើមុងនៅពេលសម្រាកថ្ងៃ ក៏អាចជួយបន្ថយហានិភ័យបាន។

ហេតុអ្វីយើងគួរយកចិត្តទុកដាក់?

គ្រុនឈាមមិនមែនជាជំងឺឆ្ងាយពីជីវិតប្រចាំថ្ងៃទេ។ វាអាចកើតឡើងនៅក្នុងភូមិ សាលារៀន កន្លែងធ្វើការ និងផ្ទះរបស់យើង ប្រសិនបើមានកន្លែងទឹកឈរ និងមូសច្រើន។ ការយល់ដឹងពីរោគសញ្ញា ការទៅពេទ្យទាន់ពេល និងការសម្អាតបរិស្ថានជុំវិញផ្ទះ អាចជួយការពារខ្លួនឯង កុមារ មនុស្សចាស់ និងសហគមន៍ទាំងមូល។

សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន

ជំងឺគ្រុនឈាមអាចស្រាល ប៉ុន្តែក៏អាចធ្ងន់ធ្ងរបានដែរ។ ចំណុចសំខាន់គឺត្រូវស្គាល់រោគសញ្ញា ស្គាល់សញ្ញាគ្រោះថ្នាក់ កុំប្រើថ្នាំ aspirin ឬ ibuprofen ដោយខ្លួនឯង និងបន្តបំបាត់កន្លែងមូសពងកូន។ ការការពារមិនមែនជាការងាររបស់គ្រូពេទ្យតែម្នាក់ឯងទេ ប៉ុន្តែជាការចូលរួមរបស់គ្រួសារ និងសហគមន៍ទាំងមូល។

ចំណាំសុខភាព៖ អត្ថបទនេះសម្រាប់ការអប់រំទូទៅប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ឬជំនួសការពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យទេ។ ប្រសិនបើអ្នក ឬសមាជិកគ្រួសារមានគ្រុនក្តៅខ្លាំង ឬមានសញ្ញាគ្រោះថ្នាក់ សូមទៅមណ្ឌលសុខភាព ឬមន្ទីរពេទ្យឱ្យបានឆាប់។

ឯកសារយោង

- World Health Organization - Dengue: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue

- CDC - Symptoms of Dengue and Testing: https://www.cdc.gov/dengue/signs-symptoms/index.html

- CDC - Preventing Dengue: https://www.cdc.gov/dengue/prevention/index.html

- Hawaii Department of Health - Dengue: https://health.hawaii.gov/docd/disease_listing/dengue/

- រូបភាព៖ https://health.hawaii.gov/docd/files/2016/12/Dengue_FemaleAedesAegypti.jpg